Pa┬│ace rodu zu Dohna I
Orneta-G³adysze-S³obity-Anglity-Pas³êk (65 km)
autor :: Piotr Jurkiewicz :: 2001-07-15 10:06:14 :: komentarze :: drukuj


elewacja ogrodowa pa┬│acu Dohn├│w - G┬│adysze
wszystkie zdjŕcia
Orneta (Wormditt)
Miasto w wojew├│dztwie warmi├▒sko-mazurskim, na R├│wninie Orneckiej, nad rzek┬▒ Drw├¬c┬▒ Warmi├▒sk┬▒ w odleg┬│o┬Âci 30km na wsch├│d od Pas┬│├¬ka i 35km na zach├│d od Lidzbarka Warmi├▒skiego. Orneta powsta┬│a na miejscu pruskiego grodu Wurmedyten, g┬│├│wnego o┬Ârodka plemiennego tej cz├¬┬Âci Prus. W 1251r. gr├│d zdobyli Krzy┬┐acy i przekazali na w┬│asno┬Â├Ž biskupom warmi├▒skim. Lokacja miasta nast┬▒pi┬│a przed 1308r., prawa miejskie potwierdzi┬│ w 1359r. biskup Jan Stryprock.
W roku 1440 Orneta przyst┬▒pi┬│a do Zwi┬▒zku Pruskiego a w 1466r. na mocy pokoju toru├▒skiego wraz z Warmi┬▒ zosta┬│a przy┬│┬▒czona do Polski. W p├│┬╝niejszych latach miasto znajdowa┬│o si├¬ przej┬Âciowo pod panowaniem Krzy┬┐ak├│w (1520-1525), Szwed├│w (1627), elektora Fryderyka Wilhelma (1655-1657). Po pierwszym rozbiorze Polski (1772) Ornet├¬ wraz z ca┬│┬▒ Warmi┬▒ zaj├¬┬│y Prusy. Podczas II wojny ┬Âwiatowej w Ornecie funkcjonowa┬│ ob├│z karny dla robotnik├│w przymusowych r├│┬┐nych narodowo┬Âci oraz podob├│z Stalagu IA dla je├▒c├│w polskich i radzieckich. Od 1945 Orneta znalaz┬│a si├¬ ponownie w granicach Polski.
Zniszczenia spowodowane ostatni┬▒ wojn┬▒ nie by┬│y wielkie, dzi├¬ki temu w mie┬Âcie zachow┬│o si├¬ du┬┐o zabytk├│w. Do na najcenniejszych nale┬┐y przepi├¬kny ko┬Âci├│┬│ gotycki p.w. ┬Âw. Jana Chrzciciela (z drugiej po┬│owy XIV wieku). Jest to jeden z nielicznych na terenie Warmii i Mazur ko┬Âcio┬│├│w bazylikowych, w kt├│rym nawa g┬│├│wna jest wy┬┐sza od pozosta┬│ych i o┬Âwietlona w┬│asnymi oknami, umieszczonymi na ┬Âcianach powy┬┐ej naw bocznych.
Ostateczny kszta┬│t architektoniczny ko┬Âci├│┬│ otrzyma┬│ w XV wieku – wtedy do naw bocznych dobudowano rz┬▒d kaplic, a ca┬│o┬Â├Ž zwi├¬czono gotyck┬▒ attyk┬▒ i smuk┬│ymi szczytami. W ko┬Âciele na szczeg├│ln┬▒ uwag├¬ zas┬│uguj┬▒ stelle z 1570 roku, dwa mosi├¬┬┐ne ┬┐yrandole (w tym jeden z figur┬▒ MB pochodz┬▒cy z 1576 roku) oraz o┬│tarz g┬│├│wny barokowy wykonany w latach 1739-1744.
W rynku gotycki ratusz z pierwszej po┬│owy XIV wieku obudowany domami z podcieniami, w kt├│rych dawniej mie┬Âci┬│y si├¬ kramy. W przyleg┬│ych do ratusza uliczkach zachowa┬│ si├¬ du┬┐y zesp├│┬│ kamieniczek (g┬│├│wnie z XIX wieku) oraz spichlerze z ko├▒ca XVIII wieku.
Zamek biskupi (XIV w.) zosta┬│ rozebrany w ko├▒cu XIX wieku - na jego miejscu wybudowano szko┬│├¬ w kt├│rej jedyn┬▒ pozosta┬│o┬Âci┬▒ po zamku s┬▒ gotyckie piwnice.
Tutaj: PKP, PKS, hotel, schronisko, poczta, przychodnia, apteka, bary, banki, kino.

Ba┬┐yny (Basien)
Wie┬ po┬│o┬┐ona 7km zach├│d od Ornety, lokowana w 1289 roku przez biskupa Hanryka Fleminga. Ko┬Âci├│┬│ ┬Â┬Â. Miko┬│aja i Rocha z 1517 roku (restaurowany w roku 1611 oraz 1866, drewnian┬▒ wie┬┐a nadbudowana w 1937r.). Wyst├│j wn├¬trza z XVII-XVIII wieku. Nieopodal, zagubiony w┬Âr├│d drzew i traw, stary cmentarz. Mocno zaniedbany, ze zniszczonymi nagrobkami z ko├▒ca XIX wieku.
Nieco dalej, dworek z 2 po┬│owy XVIII wieku wybudowany na miejscu ┬Âredniowiecznej budowli z kt├│rej pozosta┬│y fragmenty mur├│w. Przebudowywany w XIX i XX wieku.

G┬│adysze (Schlodien)
Wie┬ w kt├│rej znajduj┬▒ si├¬ ruiny pa┬│acu rodu zu Dohna. Wzniesiony w latach 1701-1704, reprezentowa┬│ styl baroku holenderskiego. Rozbudowany w roku 1858. Po obu stronach dziedzi├▒ca wybudowano budynku gospodarcze. Pa┬│ac otacza┬│ park krajobrazowy z pi├¬cioma stawami. Ostatecznie zrujnowany w latach 70 naszego wieku - obecnnie zachowa┬│y si├¬ jedynie mury zewn├¬trzne, echo dawnej ┬Âwietno┬Âci pa┬│acu.

Wilczêta (Dentschendorf)
Wie┬ za┬│o┬┐ona w latach 1304-1312. Ko┬Âci├│┬│ filialny Przemienienia Pa├▒skiego, gotycki z barokow┬▒ wie┬┐┬▒, wybudowany w latach 1330-1350 (restaurowany w latach 1655 i 1718). O┬│tarz g┬│├│wny pochodzi z 1681 roku.
Przed ko┬Âcio┬│em znajduje si├¬ obelisk ku czci mieszka├▒c├│w wsi poleg┬│ych podczas I wojny ┬Âwiatowej.

Karwiny (Karwinden)
Na skraju wsi znajduj┬▒ si├¬ pozosta┬│o┬Âci oficyny pa┬│acowej rodu Dohna-Karwinden (pa┬│ac zosta┬│ zniszczony w 1945 roku). Przy wje┬╝dzie na dawny dziedziniec, w┬Âr├│d drzew - po lewej stronie drogi, znajduj┬▒ si├¬ ruiny kaplicy ewnagelickiej wybudowanej w latach 1623-1625.

S┬│obity (Schlobitten)
We wsi zachowa┬│y si├¬ ruiny pa┬│acu rodu Dohna-Schlobitten wzniesiego w latach 1622-1624 (rozbudowywanego w latach 1696-1723). Rezydencja zawiera┬│a reprezentacyjne apartamenty kr├│lewskie i dwukondygnacyjn┬▒ sal├¬ balow┬▒ (teraz si├¬ ju┬┐ tak nie buduje:-). W S┬│obitach mogli zatrzymywa├Ž si├¬ monarchowie podczas podr├│┬┐y (pa┬│ac mia┬│ przywilej pa┬│acu kr├│lewskiego).
Niestety, pa┬│ac zosta┬│ spalony w marcu 1945 roku, a wyposa┬┐enie wn├¬trza znalaz┬│o si├¬ w r├│┬┐nych r├¬kach (cz├¬┬Â├Ž pozosta┬│a w rodzinie zu Dohna, cz├¬┬Â├Ž znajduje si├¬ w Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie, cz├¬┬Â├Ž w Berlinie, w pa┬│acu Charlottenburg). Nigdy nie odbudowano pa┬│acu - dzisiaj pozosta┬│y jedynie mury obwodowe korpusu pa┬│acu i masztalni oraz fragmentu mur├│w galerii bocznych.
Charakterystyczn┬▒ cech┬▒ pozosta┬│ych ruin jest pozosta┬│o┬Â├Ž kartusza herbowego i kamienny most w osi pa┬│acu.
W odleg┬│o┬Âci 1 km od kompleksu pa┬│acowego wybudowano barokowy folwark, do kt├│rego prowadzi brama folwarczna (1718-1725). Mo┬┐na go dzi┬ ogl┬▒da├Ž w ca┬│ej okaza┬│o┬Âci - pozosta┬│ prawie nie zmieniony od czas├│w wybudowania.

Anglity (Angnitten)
Dawny ┬Âredniowieczny maj┬▒tek ziemski. W XIX w. nale┬┐a┬│ do rodu von Schrotter (w latach 1846-1976 Herman von Schrotter by┬│ starost┬▒ pas┬│├¬ckim - popiera┬│ budow├¬ kana┬│u ostr├│dzko-elbl┬▒skiego).
Dw├│r pochodzi z drugiej po┬│owy XVIII wieku i jest usytuowany nad du┬┐ym stawem, mi├¬dzy parkiem a podw├│rzem gospodarczym. Charakterystyczny kszta┬│t nawi┬▒zuje do podcieniowych dom├│w holenderskich z tr├│jk┬▒tnym dachem i owalnym oknem („Na osi elewacji frontowej mocno wysuni├¬ty, dwukondygnacyjny ryzalit, w przyziemiu otwarty, wsparty na czterech filarach. Ryzalit zdobiony rytmem pilastr├│w, zwie├▒czony tr├│jk┬▒tnym nacz├│┬│kiem z owalnym okulusem w polu” - wg. s┬│├│w Pana M. Gra├▒ca zaczerpni├¬tych z ksi┬▒┬┐ki "Pa┬│ace i dwory dawnych Prus Wschodnich").
Obecnie w┬│asno┬Â├Ž prywatna.

Pas³êk (Preussich Holland)
We wczesnym ┬Âredniowieczu, gr├│d pruskiego plemienia Pogezan├│w (Pazlok). Miasto za┬│o┬┐one zosta┬│o w ko├▒cu XIII wieku przez kolonist├│w z Niderland├│w sprowadzonych przez Krzy┬┐ak├│w do osuszenia teren├│w mi├¬dzy jeziorem Dru┬┐no a Zalewem Wi┬Âlanym. Prawa miejskie Pas┬│├¬k otrzyma┬│ w 1297r. i od tego czasu a┬┐ do 1945 roku funkcjonowa┬│ pod nazw┬▒ Preussich Holland (Hol┬▒d Pruski).
W XIII-XIV w. miasto ufortyfikowano. W 1466r. moc± traktatu toruñskiego miasto pozostawiono w granicach pañstwa krzy¿ackiego. Podczas wojny Polski z Zakonem, w latach 1521-1525 zajêty przez Polaków. Do 1657r. w Prusach Ksi±¿êcych, nastêpnie do 1701r. w Brandenburgii, pó¼niej w Królestwie Prus. Podczas wojny siedmioletniej zajêty przez wojska rosyjskie, w 1807 roku przez Francuzów. Od 1945r. w granicach Polski.
W mie┬Âcie nie ma placu rynkowego - jego funkcj├¬ pe┬│ni szersza od innych ulica, przy kt├│rej znajduje si├¬ ratusz (odbudowany w 1961r.) i ko┬Âci├│┬│. Do dzi┬ zachowa┬│ si├¬ bardzo d┬│ugi ci┬▒g mur├│w obronnych o d┬│ugo┬Âci oko┬│o 1,2km, zamek krzy┬┐acki (wzniesiony w ok. 1320r.) oddzielony od miasta fos┬▒ i zwodzonym mostem (wielokrotnie przebudowywany, obecnie styl renesansowy – odbudowa zako├▒czy┬│a si├¬ w 1972r.), gotycka Wysoka Brama zwana Kamienn┬▒ (1330r.), gotycka Brama M┬│y├▒ska z XIV w, gotycko-renesansowy murowany ratusz (XIV-XV w.), ko┬Âci├│┬│ parafialny p.w. ┬Âw. Bart┬│omieja (XIII w.), ko┬Âci├│┬│ ewangelicki p.w. ┬Âw. Jerzego (1400r.), murowany ko┬Âci├│┬│ ewangelicko-prawos┬│awny (XVII-XVIII w.) oraz liczne zabytkowe murowane domy w okolicach Starego Miasta.
Z Pas³êkiem niektórzy wi±¿± tajemnicê bursztynowej komnaty.

W czasie II wojny ┬Âwiatowej Bursztynow┬▒ Komnat┬▒ opiekowa┬│ si├¬ dyrektor Pruskiego Muzeum, dr Alfred Rhode. By┬│o to w Kr├│lewcu roku 1941. Gdy Armia Czerwona 10 kwietnia 1945 roku wkroczy┬│a do Kr├│lewca, komnaty w mie┬Âcie ju┬┐ nie by┬│o. Wiele dom├│w leg┬│o w gruzach, wybucha┬│y te┬┐ liczne po┬┐ary. Wiadomo, ┬┐e kilka bomb trafi┬│o w skrzyd┬│o zamku, w kt├│rym by┬│a przechowywana Bursztynowa Komnata. By├Ž mo┬┐e ju┬┐ w├│wczas uleg┬│a ona zniszczeniu. By├Ž mo┬┐e jednak - w co wierzy do dzi┬ wielu badaczy, doktor Rhode znalaz┬│ dla niej bezpieczne schronienie. Jeden ze ┬Âlad├│w prowadzi do niezbadanych jeszcze podziemi pas┬│├¬ckiego zamku.


Autor:  Piotr Jurkiewicz
komentarze :: 12
wieÂci
trasy rowerowe
rower i okolice
agroturystyka
pogoda
forum
ciekawe linki
wyszukiwarka

miejsca
galerie zdjŕŠ
Olsztyn :: ulice

o nas
kontakt
wspˇ│praca
nasi sponsorzy
statystyki
firefox



Zapraszamy do oddania g│osu w poni┐szej ankiecie... Tym razem pytanie brzmi:
W jakis spos├│b najcz├¬┬Âciej rozpoczynasz dalsz┬▒ tras├¬?
trasê? nie ruszam siê z domu
wsiadam na rower i jadê
rower zabieram do poci±gu i jadê
jak siê uda to upycham rower do pks
rower +samoch├│d to jest to
szukam wypo┬┐yczalni rower├│w po dotarciu na miejsce
poka┐ wyniki

2019-07-17, 198 dzie˝ roku, imieniny Aleksego, Anety, Bogdana, Dzier┬┐ykraja, Jadwigi, Julietty
2001-2003 copyright © www.rowery.olsztyn.pl
serwis uruchomiony na serwerze firmy Yupo.pl