Pomniki, cmentarze i hydrotechnika
Bart±g-Sz±bruk-Gronity-Dajtki-£upstych-Gutkowo-Lipniak-Jakubowo (65 km)
autor :: Micha³ ¯ebrowski :: 2005-05-07 14:14:27 :: komentarze :: drukuj


cmentarz w Dajtkach: drewniany krzy┬┐ nagrobny z 1912 r.
wszystkie zdjŕcia
Mapa trasy (┬Ârodek) Wyje┬┐d┬┐am z Olsztyna ul. Sikorskiego, skr├¬cam w ul. Tuwima, po prawej widz├¬ fundamenty du┬┐ego budynku i zaraz alej├¬ prowadz┬▒c┬▒ w prawo od ulicy do k├¬py drzew na niewielkim wzniesieniu. Skr├¬cam, u ko├▒ca alei odnajduj├¬ cmentarzyk rodowy w┬│a┬Âcicieli maj┬▒tku rycerskiego w Pozortach. Widz├¬ trzy groby, jedyny z czytelnym napisem pochodzi z 1921 r. Oceniam po stylistyce krzy┬┐y, ┬┐e i pozosta┬│e s┬▒ podobnego wieku.
Mapa trasy (d├│┬│) Wracam na ul. Sikorskiego i jad├¬ dalej. Przy ko├▒cu ulicy skr├¬cam w prawo w ul. Wilczy├▒skiego i zaraz w lewo w ul. Bart┬▒sk┬▒. Zje┬┐d┬┐am w dolin├¬ ┬úyny, podziwiaj┬▒c z g├│ry panoram├¬ Bart┬▒ga; na rozje┬╝dzie skr├¬cam w prawo na most i na drugim, w Bart┬▒gu - w lewo. Przede mn┬▒ ko┬Âci├│┬│ z pomnikiem ku czci mieszka├▒c├│w wsi poleg┬│ych na frontach I Wojny ┬Žwiatowej w formie bramki w murze cmentarza przyko┬Âcielnego (w przesionku ko┬Âcio┬│a znajduje si├¬ jeszcze tablica pami┬▒tkowa ku czci ofiar II Wojny ┬Žwiatowej). Obchodz├¬ ko┬Âci├│┬│, szukaj┬▒c ┬Âlad├│w cmentarza; znajduj├¬ tylko gr├│b jednego z proboszcz├│w. Wychodz├¬ bramk┬▒ i jad├¬ w lewo na cmentarz wiejski, ukryty mi├¬dzy gospodarstwami. Cmentarz jest wci┬▒┬┐ u┬┐ytkowany, nowe poch├│wki zast├¬puj┬▒ stare; u g├│ry, w┬Âr├│d chwast├│w, zachowa┬│y si├¬ jeszcze interesuj┬▒ce krzy┬┐e. Wracam do szosy, skr├¬cam w prawo i jad├¬ na Ru┬Â; na skraju wsi zje┬┐d┬┐am z szosy w prawo w drog├¬ gruntow┬▒ do stacji kolejowej i Kolonii Bart┬▒g. Stacja le┬┐y ponad kilometr od wsi, tu┬┐ obok cegielni, dla potrzeb kt├│rej prawdopodobnie powsta┬│a. Obecnie nie zatrzymuje si├¬ tu chyba ┬┐aden poci┬▒g; budynki stacji i cegielni s┬▒ u┬┐ytkowane jako mieszkania. Przeje┬┐d┬┐am pod kamiennym wiaduktem kolejowym (┬│uk ceglany) z 1887 r. (data uruchomienia linii), kr├│tki podjazd po kocich ┬│bach i jestem zn├│w na drodze gruntowej. Jad├¬ mi├¬dzy ogrodzonymi polami, przekraczam drog├¬ krajow┬▒ nr 51 i wje┬┐d┬┐am prosto w wysadzan┬▒ drzewami szos├¬ na Sz┬▒bruk.
Za Tomaszkowem zaczyna si├¬ las (po drodze zjazd w stron├¬ ciekawego grodziska), za lasem le┬┐y osada, kt├│rej nazwa rzadko pojawia si├¬ na mapach: Si┬│a, dawny maj┬▒tek przy m┬│ynie. Szosa biegnie tutaj na kr├│tkim odcinku p├│┬│k┬▒ wyci├¬t┬▒ w stoku nad Jez. Wulpi├▒skim; z prawej las, z lewej domy i jezioro. Z lewej przy szosie wida├Ž pozosta┬│o┬Âci m┬│yna: ┬┐eliwn┬▒ rur├¬ przepustu pod szos┬▒ i w dole jaru wyschni├¬tego strumienia, za┬Âmiecon┬▒, betonow┬▒ komor├¬ turbiny. Z prawej zbiornik retencyjny o nietypowej formie d┬│ugiego, rozszerzaj┬▒cego si├¬ rowu mi├¬dzy szos┬▒ a zboczem.
Doje┬┐d┬┐am do Sz┬▒bruka, na rozje┬╝dzie skr├¬cam w lewo. Z lewej widz├¬ ko┬Âci├│┬│; w naro┬┐niku otaczaj┬▒cego go muru znajduje si├¬ kolejny pomnik ku czci mieszka├▒c├│w wsi poleg┬│ych na frontach I Wojny ┬Žwiatowej. Obchodz├¬ i ten ko┬Âci├│┬│ w poszukiwaniu nagrobk├│w, w murze po wschodniej stronie odnajduj├¬ tablice pami┬▒tkowe, by├Ž mo┬┐e fundator├│w neogotyckiej rozbudowy ko┬Âcio┬│a, kt├│ra musia┬│a zatrze├Ž wszelkie ┬Âlady dawnego cmentarza. Wracam na szos├¬, kieruj├¬ si├¬ na Unieszewo, ale od razu zje┬┐d┬┐am w prawo na gruntow┬▒ drog├¬ dojazdow┬▒ do blok├│w mieszkalnych. Po prawej stronie drogi le┬┐y cmentarz wiejski. Tutaj pod nowe poch├│wki wydzielono odr├¬bny kawa┬│ek gruntu, dzi├¬ki czemu mam okazj├¬ obcowa├Ž z rzadkim na naszej ziemi widokiem ci┬▒g┬│o┬Âci:; z napis├│w na nagrobkach mo┬┐na odczyta├Ž histori├¬ wielu pokole├▒ miejscowych rodzin od po┬│owy XIX w. a┬┐ do lat sze┬Â├Ždziesi┬▒tych.
Jad├¬ z powrotem przez Sz┬▒bruk na Naterki. Na wysoko┬Âci Jez. ┬Žwi├¬tajno Naterskiego mijam, znany mi ju┬┐, ciekawy obiekt. Skr├¬caj┬▒c w pierwsz┬▒ za kraw├¬dzi┬▒ doliny drog├¬ le┬Ân┬▒ z prawej mo┬┐na dotrze├Ž do jeziora, omijaj┬▒c jego bagnisty zachodni kraniec. Tam droga zmienia si├¬ w nadbrze┬┐n┬▒ ┬Âcie┬┐k├¬ w├¬dkarsk┬▒, przy ┬Âcie┬┐ce wida├Ž okr┬▒g┬│┬▒ ceglan┬▒ piwnic├¬, nakryt┬▒ o┬Âmiok┬▒tnym betonowym stropem; mi├¬dzy piwnic┬▒ a brzegiem jeziora ci┬▒gnie si├¬ nieznaczny nasyp, z kt├│rego pomost zbudowany przez w├¬dkarzy prowadzi na platform├¬ z rzadko zbrojonego betonu. Ca┬│a ta zagadkowa konstrukcja to stare uj├¬cie wody dla stacji kolejowej w Naterkach, oddalonej o p├│┬│tora kilometra stamt┬▒d.
Mapa trasy (┬Ârodek) W Naterkach przekraczam lini├¬ kolejow┬▒ na I┬│aw├¬ strze┬┐onym przejazdem; po lewej stronie szosy widz├¬ kapliczk├¬, wkr├│tce w lewo odchodzi porz┬▒dna droga le┬Âna. Skr├¬cam, jad├¬ trzymaj┬▒c si├¬ g┬│├│wnej drogi, widz├¬ samotne gospodarstwo i wkr├│tce trafiam na fundamenty domu mieszkalnego, wykraczaj┬▒ce w├¬g┬│em na drog├¬. Na polanie po lewej ruina budynku gospodarczego ciekawej konstrukcji (dach oparty na s┬│upach ceglanych, ┬Âciany wype┬│nione zapraw┬▒ ze ┬┐wirem, przek┬│adan┬▒ poziomo deskami). Wracam przez las do przejazdu kolejowego, po drugiej stronie tor├│w skr├¬cam w lewo na drog├¬ gruntow┬▒ na Gronity.
Mapa trasy (d├│┬│) Zabudowania Naterek ci┬▒gn┬▒ si├¬ jeszcze d┬│ugo, przed tartakiem skr├¬cam w drog├¬ w prawo (w gospodarstwie w pobli┬┐u tartaka stoi wspania┬│e, stare drzewo). Doje┬┐d┬┐am do p┬│otu pola golfowego i jad├¬ star┬▒ drog┬▒ wzd┬│u┬┐ p├│┬│nocnej granicy pola. Z lewej ugory, po kt├│rych chodz┬▒ ┬┐urawie. U ko├▒ca drogi le┬┐┬▒ pozosta┬│o┬Âci maj┬▒tku Zofij├│wka. Dw├│r i podw├│rze gospodarcze przetrwa┬│y Armi├¬ Czerwon┬▒, u┬┐ytkowa┬│ je potem PGR w Sz┬▒bruku; we dworze mieszkali pracownicy gospodarstwa. W epoce prosperity gierkowskiej PGR postawi┬│ bloki z wielkiej p┬│yty w Sz┬▒bruku; mieszka├▒cy dworu wyprowadzili si├¬ do nich, a zdewastowane budynki po maj┬▒tku PGR rozebra┬│ na materia┬│y budowlane. Teraz w┬Âr├│d drzew wida├Ž wysoki silos zbo┬┐owy (wzniesiony podobno ju┬┐ za czas├│w PGR-u, chocia┬┐ jako┬Â├Ž betonu wzbudza w┬▒tpliwo┬Âci), obok na pewno powojenna murowana szopa dla pomp uj├¬cia wody g┬│├¬binowej; z dworu pozosta┬│y efektowne schody, taras i piwnica, dla kt├│rej w┬│a┬Ânie wracam tu z latark┬▒. Wchodz├¬ przez okno, w ┬Ârodku jedna sklepiona izba, zawalone wyj┬Âcie, troch├¬ wsp├│┬│czesnych ┬Âmieci. Zwalisko gruz├│w po dworze otacza zdzicza┬│y ogr├│d, ograniczony szpalerem drzew. W cieniu ogrodu wybuja┬│y chwasty, pod kt├│rymi ukrywa si├¬ mn├│stwo niebezpiecznych ┬Âmieci. Prowadz├¬ rower; poza szpalerem widz├¬ pola w pe┬│nym s┬│o├▒cu, na wschodzie w k├¬pie drzew - ruiny gospodarstwa. Jad├¬ przez zbo┬┐e, znajduj├¬ u┬│omek muru nad oczkiem wodnym. Ruiny po┬│o┬┐one na polach z regu┬│y b┬│yskawicznie ulegaj┬▒ rozbi├│rce przez s┬▒siednich gospodarzy. Rezygnuj├¬ z poszukiwania kolejnego opuszczonego gospodarstwa.
Mapa trasy (┬Ârodek) Wracam na drog├¬ na Gronity i skr├¬cam w prawo. Wkr├│tce widz├¬ z lewej zabudowania, skr├¬cam w pierwsz┬▒ drog├¬ w lewo, przeje┬┐d┬┐am przez Gronity i trafiam wprost na wiadukt pod nasypem linii kolejowej na I┬│aw├¬. Jest to druga najstarsza (po prowadz┬▒cej na Korsze) linia kolejowa z Olsztyna, uruchomiona w 1873 r. przez Koenigliche Ostbahn. Przeje┬┐d┬┐am pod ceglanym wiaduktem, skr├¬cam w prawo i jad├¬ drog┬▒ wzd┬│u┬┐ nasypu. Widz├¬ pod nasypem spory przepust dla strumienia; strumie├▒ wysech┬│, dno jest twarde, wi├¬c skr├¬cam i jad├¬ na drug┬▒ stron├¬ kilkana┬Âcie metr├│w ostro┬┐nie w ciemno┬Âci; tu mo┬┐na doceni├Ž szeroko┬Â├Ž nasypu u podstawy i ogrom pracy, jak┬▒ w┬│o┬┐ono kiedy┬ w budow├¬ kolei. Wyje┬┐d┬┐am od razu na drog├¬ z Gronit na Dajtki, skr├¬cam w lewo. Przed Dajtkami przeje┬┐d┬┐am jeszcze raz pod wiaduktem. Ten zosta┬│ spi├¬ty szyn┬▒ (prowizoryczne wzmocnienie stosowane zaraz po wojnie dla ratowania budowli u┬┐yteczno┬Âci publicznej zaniedbanych przez niemieck┬▒ administracj├¬ w czasie wojny). Wiadukt, podobnie jak poprzedni, jest ┬Âwie┬┐o po remoncie (ceg┬│a odmalowana na czerwono), wi├¬c rezygnuj├¬ ze zdj├¬cia.
Wje┬┐d┬┐am na Dajtki. Jad├¬ osiedlowymi uliczkami do ul. Sielskiej; po drodze rzucam okiem na brzydki XIX-wieczny ko┬Âci├│┬│. Po drugiej stronie Sielskiej, z prawej dawny cmentarz wiejski Dajtek. Przy cmentarnym p┬│ocie obelisk bez napis├│w, ┬Âlad wojskowego krzy┬┐a i p┬│askorze┬╝by he┬│m├│w po bokach pozwalaj┬▒ si├¬ domy┬Âla├Ž kolejnego pomnika poleg┬│ych na frontach I Wojny ┬Žwiatowej; od frontu wida├Ž dziury po mocowaniu metalowej tablicy. Poza tym na cmentarzu zamkni├¬ta, skromna neogotycka kaplica, g┬│├│wnie mi├¬dzywojenne nagrobki i w┬Âr├│d nich, najstarszy drewniany krzy┬┐, jaki widzia┬│em.
Jad├¬ Sielsk┬▒ na zach├│d, skr├¬cam w ul. Lotnicz┬▒, na rozwidleniu zje┬┐d┬┐am w prawo na drog├¬ gruntow┬▒ w kierunku przystani nad Jez. Ukiel; przy przystani trafiam na szlak rowerowy im. Alojzego ┬Žliwy (czarny) i jad├¬ w lewo na ┬úupstych. W ┬úupstychu wje┬┐d┬┐am na ul. ┬»urawi┬▒; okr┬▒┬┐am Zatok├¬ ┬úab├¬dzia Szyja, wypatruj┬▒c ┬Âredniowiecznego pruskiego grodziska po lewej. Widz├¬ g├¬sto zalesione wzg├│rze, szukam drogi na szczyt; skr├¬cam w ul. Czajki, po lewej podjazd pod maszt telefonii kom├│rkowej, zostawiam rower i przedzieram si├¬ przez g├¬sty las ┬Âwierkowy. Na szczycie bardzo wyra┬╝ne, prostok┬▒tne wa┬│y - prawdopodobnie wojska rosyjskie okopa┬│y si├¬ w starym sza├▒cu podczas przygotowa├▒ do niedosz┬│ej bitwy z Napoleonem w 1807 r. (wi├¬cej o tej bitwie pod http://napoleon.gery.pl/kampanie/eylau.html).
Mapa trasy (g├│ra) Wracam na ┬»urawi┬▒ i jad├¬ w lewo na Gutkowo. Z prawej wspania┬│y widok z wysokiej skarpy na Jez. Ukiel, ciekawa kapliczka z ceg┬│y silikatowej (bia┬│ej), przed samym Gutkowem stary cmentarz wiejski. Cmentarz du┬┐y, dobrze zachowany i zadbany, po┬Ârodku kapliczka i groby proboszcz├│w tutejszej parafii. Odpoczywam chwil├¬ studiuj┬▒c stare napisy nagrobne. Jad├¬ dalej do Gutkowa, wyje┬┐d┬┐am na ul. Ba┬│tyck┬▒; z prawej widz├¬ gotycki ko┬Âci├│┬│ z drewnian┬▒ wie┬┐┬▒, kt├│rej murowane przyziemie zdobi fryz z postaciami w arkadach. Przed ko┬Âcio┬│em ogromny pomnik ku czci mieszka├▒c├│w Gutkowa, Redykajn, ┬úupstycha, Likus i Kaltfliess Muehle, poleg┬│ych na frontach I Wojny ┬Žwiatowej; na wzg├│rzu wok├│┬│ ko┬Âcio┬│a liczne krzy┬┐e po starym cmentarzu, bez dat, ale jak wida├Ž po pisowni, wiekowe. W po┬│udniowej ┬Âcianie ko┬Âcio┬│a zamurowany otw├│r do podawania hostii tr├¬dowatym z istniej┬▒cej tu kiedy┬ kolonii.
Jad├¬ Ba┬│tyck┬▒ na zach├│d, za p├¬tl┬▒ autobusow┬▒ skr├¬cam w prawo, przeje┬┐d┬┐am przez tory linii kolejowej na Ma┬│dyty i Braniewo i jad├¬ na p├│┬│noc ulic┬▒, kt├│ra wkr├│tce przekszta┬│ca si├¬ w gruntow┬▒ drog├¬ le┬Ân┬▒. Po lewej mijam zjazd do widocznych zabudowa├▒ dawnego maj┬▒tku Kaltfliess Muehle (co┬ jakby: „M┬│yn na Zimnej Strudze”), obecnie osady przypisanej nie wiedzie├Ž czemu do Wilimowa; droga wykr├¬ca na wsch├│d na Redykajny, po prawej i zaraz potem po lewej widz├¬ boczne drogi, skr├¬cam w lewo. Przeje┬┐d┬┐am pod lini┬▒ energetyczn┬▒, w perspektywie nieco zaro┬Âni├¬tej przesieki widz├¬ po lewej zamek na stromym stoku doliny ┬úyny. Zaintrygowany skr├¬cam w lewo, w najbli┬┐szy zjazd; nad ┬úyn┬▒ wisi wojskowy most do przeprawy pojazd├│w (tylko dwie prowadnice dla k├│┬│), zamkni├¬ty bram┬▒ z tablic┬▒ z napisem: „teren prywatny”. Wysoko na urwistej skarpie efektowny mur z basztami w stylu francuskiego gotyku, obok wrak Nyski i wyrzucone na skarp├¬ stare opony; z dziedzi├▒ca dobiega w┬Âciek┬│e ujadanie ps├│w. Wycofuj├¬ si├¬ do zakr├¬tu, jad├¬ w lewo i zaraz w lewo, przeje┬┐d┬┐am pod inn┬▒ lini┬▒ energetyczn┬▒, jad├¬ ci┬▒gle w d├│┬│ przez las, a┬┐ domy┬Âlam si├¬ rozlewiska ┬úyny za drzewami po lewej. Skr├¬cam, jad├¬ na prze┬│aj przez rzadki lasek bukowy, trafiam na drog├¬ wzd┬│u┬┐ brzegu i skr├¬cam w lewo do grobli na ┬úynie, pi├¬trz┬▒cej wod├¬ dla elektrowni w pobli┬┐u osady Lipniak. Przeje┬┐d┬┐am po grobli; jaz przepuszcza wod├¬ do starego koryta ┬úyny. Z drugiego brzegu, grobli i jazu strze┬┐e dobrze ustawiona betonowa budka stra┬┐nicza (taka sama stoi przy elektrowni).
Wracam na drog├¬ na Redykajny, przeje┬┐d┬┐am przez wie┬Â, skr├¬cam z biegiem g┬│├│wnej drogi na p├│┬│noc, na Br┬▒swa┬│d i przekraczam rozlewisko ┬úyny po wsp├│┬│czesnym mo┬Âcie. Za mostem skr├¬cam w pierwsz┬▒ drog├¬ w prawo i wkr├│tce trafiam do Szlaku Kopernikowskiego (czerwonego); jad├¬ w prawo na Jakubowo. Przy innej, starszej elektrowni na ┬úynie przekraczam spi├¬trzon┬▒ rz. Wad┬▒g po przedwojennym mo┬Âcie i oko┬│o kilometra dalej, po prawej znajduj├¬ miejsce oznaczane na starych mapach jako „Zakl├¬ty Zamek” („Verwunschenes Schloss”): w┬▒skie i strome wzg├│rze, z trzech stron otoczone nurtem ┬úyny. Archeologowie odnale┬╝li tutaj ┬Âlady wczesno┬Âredniowiecznego grodziska, ja nie widz├¬ ┬┐adnych poza tym, ┬┐e miejsce jest silnie obronne z natury. Mi├¬dzy drzewami dobry widok na rozlan┬▒ ┬úyn├¬ i tak zwan┬▒ „G├│r├¬ Zamkow┬▒” („Burg Berg”) naprzeciw (na kt├│rej jednak ┬Âlad├│w grodziska nie odnaleziono). W dolinie pozosta┬│o┬Âci drewnianego „Diabelskiego Mostu” („Teufels Bruecke”).
Jad├¬ dalej Szlakiem Kopernikowskim na po┬│udnie a┬┐ do wjazdu na opuszczon┬▒ strzelnic├¬ wojskow┬▒ w Lesie Miejskim, tam skr├¬cam w lewo, opuszczam szlak i drog┬▒ wzd┬│u┬┐ ogrodzenia strzelnicy doje┬┐d┬┐am do ┬Âcie┬┐ki rowerowej przy al. Wojska Polskiego. Skr├¬cam w prawo i po chwili wje┬┐d┬┐am na teren Cmentarza ┬»o┬│nierzy Niemieckich. ┬Žrodkowa, reprezentacyjna cz├¬┬Â├Ž cmentarza zosta┬│a niedawno odrestaurowana; dzi├¬ki wykorzystaniu materia┬│├│w archiwalnych uda┬│o si├¬ odtworzy├Ž napisy na dawno zniszczonych drewnianych krzy┬┐ach. Le┬┐┬▒ tu polegli w obu Wojnach ┬Žwiatowych; obok licznych oficer├│w Wielkiej Wojny z dobrze znanymi w Prusach Wschodnich nazwiskami, prosty i bezimienny starszy strzelec J├│zef, poleg┬│y w 1945 r. w obronie Ojczyzny. Na du┬┐ej cz├¬┬Âci cmentarza wida├Ž w zaro┬Âlach tylko betonowe fundamenty krzy┬┐y. Przechodz├¬ na drug┬▒ stron├¬ ulicy i pomi├¬dzy ostatnimi zabudowaniami miasta a le┬Ânym parkingiem odnajduj├¬ malutki i zdewastowany dawny cmentarz wiejski Jakubowa; tu pochowano ┬┐o┬│nierzy rosyjskich poleg┬│ych w 1914 r., wsp├│lnie upami├¬tnionych wielkim g┬│azem. Okoliczni mieszka├▒cy, nie znaj┬▒cy niemieckiego, utrzymuj┬▒, ┬┐e le┬┐y pod nim rosyjski genera┬│.

Autor:  Micha┬│ ┬»ebrowski
komentarze :: 1
wieÂci
trasy rowerowe
rower i okolice
agroturystyka
pogoda
forum
ciekawe linki
wyszukiwarka

miejsca
galerie zdjŕŠ
Olsztyn :: ulice

o nas
kontakt
wspˇ│praca
nasi sponsorzy
statystyki
firefox



Zapraszamy do oddania g│osu w poni┐szej ankiecie... Tym razem pytanie brzmi:
W jakis spos├│b najcz├¬┬Âciej rozpoczynasz dalsz┬▒ tras├¬?
trasê? nie ruszam siê z domu
wsiadam na rower i jadê
rower zabieram do poci±gu i jadê
jak siê uda to upycham rower do pks
rower +samoch├│d to jest to
szukam wypo┬┐yczalni rower├│w po dotarciu na miejsce
poka┐ wyniki

2020-06-04, 156 dzie˝ roku, imieniny Franciszka, Goscimi┬│a, Karola, Kwiryny
2001-2003 copyright © www.rowery.olsztyn.pl
serwis uruchomiony na serwerze firmy Yupo.pl